Nieuczciwe praktyki – “Praca na udziały”

Bardzo popularnym do niedawna sposobem zatrudnienia było tzw. zatrudnienie „na udziały”.
Praca “na udziały” przybierać może kilka postaci. Kandydat-pracownik rejestrowany jest przez pracodawcę jako jego pomocnik lub wspólnik w spółce, czasem posiada nawet funkcję prezesa lub członka zarządu.

Pomocnik osoby prowadzącej samodzielną działalność gospodarczą posiada w belgijskim systemie ubezpieczeń społecznych szczególny status ubezpieczeniowy. Osoba taka jest rejestrowana jako osoba prowadząca samodzielną działalność gospodarczą. Oznacza to w praktyce, iż od uzyskiwanego przychodu zobowiązana jest potrącić oraz zapłacić samodzielnie składki ubezpieczeniowe oraz potrącić podatek dochodowy.

Również wspólnik – udziałowiec podlega wskazanemu powyżej systemowi ubezpieczeń społecznych. Ta sama sytuacja dotyczy również prezesa.

Jeśli zatrudnienie przybiera tę postać z reguły pracodawca przedłoży do podpisania formularze zgłoszeniowe do kasy ubezpieczeniowej dla osób prowadzących samodzielną działalność gospodarczą: Acerta, Partena, Xerius, Group S, itp. Być może każe również wpłacić niewielką kwotę za udziały w spółce oraz podpisać rejestr udziałów (księga, w której znajdują się nazwiska udziałowców).

Pamiętajmy zatem iż decydując się na tę formę zatrudnienia otwieramy własną firmę w Belgii i zobowiązani będziemy do prowadzenia księgowości oraz samodzielnego odprowadzania składek ubezpieczeniowych i podatku dochodowego. Nie zezwalajmy na prowadzenie naszej księgowości przez księgowego firmy lub szefa, który prawdopodobnie nie będzie nas informował o tym co robi.

Jeśli wypełniamy dokumenty do jednej z kas ubezpieczeniowych nie wpisujmy adresu korespondencyjnego firmy, ponieważ w tym wypadku kasa ubezpieczeniowa będzie przesyłać korespondencję wyłącznie na adres firmy, a my nie będziemy mieli informacji o stanie płatności.

Należy również pamiętać o fakcie, iż składki ubezpieczeniowe należne są kwartalnie. Jeśli naszą działalność zarejestrujemy w pierwszym kwartale tj. w okresie od 1 stycznia do 31 marca składki ubezpieczeniowe będziemy musieli opłacić za pełny kwartał. Ta sama zasada obowiązuje w odniesieniu do zamknięcia prowadzenia działalności. Jeśli działalność zamkniemy 2 stycznia zobowiązani będziemy do zapłaty składek ubezpieczeniowych za pełny pierwszy kwartał.

Jeśli firma proponuje, iż sama zapłaci nasze składki ubezpieczeniowe pamiętajmy, iż opłacone przez firmę składki ubezpieczeniowe są częścią naszego dochodu i powinniśmy zgłosić je do urzędu skarbowego. Zwróćmy również uwagę na fakt, iż wpłacane w pierwszych trzech latach prowadzenia działalności składki są jedynie formą zaliczki.

Belgijski system ubezpieczeń społecznych dla przedsiębiorców prywatnych zawiera bowiem dość specyficzny system rozliczania składek ubezpieczeniowych.

Co do zasady przedsiębiorca zobowiązany jest do samodzielnej kalkulacji wysokości jego składek. Kwartalnie każdy przedsiębiorca oblicza zatem jego przychód, od przychodu odejmuje koszty prowadzenia działalności, otrzymując w ten sposób podstawę do wyliczenia składek ubezpieczeniowych. Składki ubezpieczeniowe wynoszą ok. 22% od wyliczonej według podanego powyżej wzoru podstawy. Jeśli potrącenie na rzecz składek jest niewystarczające, kasa ubezpieczeniowa nałoży karę (podwyższy wysokość składek) nakazując jednocześnie dopłatę składek.

W pierwszych trzech latach prowadzenia działalności przedsiębiorca nie ma obowiązku kwartalnego rozliczania dochodów. Wówczas może opłacać minimalne składki ubezpieczeniowe (obecnie za każdy kwartał: € 665,31 w pierwszym roku, € 681,54 w drugim roku prowadzenia działalności oraz € 697,76 w trzecim roku prowadzenia działalności). Jeśli dochody uzyskane w danym roku są wyższe od minimalnych dochodów, wówczas w roku 2014 otrzymamy wyrównanie składek ubezpieczeniowych oraz dopłatę. Kasa ubezpieczeniowa (Acerta, Partena, Xerius, itp) rozlicza bowiem ostatecznie składki ubezpieczeniowe na podstawie decyzji z urzędu skarbowego o opodatkowaniu. W praktyce oznacza to, iż decyzja o dodatkowych składkach dociera do nas dopiero po trzech latach.

Podając konkretny przykład:

W pierwszym kwartale 2012r. zakładamy działalność gospodarczą. W roku 2012 opłacamy kwartalnie minimalną wysokość należnych składek 665,31 EUR tj. w sumie za rok kalendarzowy 2012 zapłacimy 2661,24 EUR tytułem składek ubezpieczeniowych. Z końcem roku okazuje się, iż nasz dochód roczny za rok 2012 jest wyższy od 12.597,43 euro. W czerwcu –październiku 2013 roku składamy zeznanie podatkowe deklarując nasze dochody za rok 2012. Z końcem roku 2013 lub na początku 2014 otrzymujemy decyzję z urzędu skarbowego o opodatkowaniu (aanslagbiljet), w której urząd skarbowy stwierdza wysokość naszego dochodu.  Decyzja ta przekazywana jest kasie ubezpieczeniowej. Jeśli nasz dochód stwierdzony w decyzji podatkowej jest wyższy od kwoty 12.597,13 EUR (na rok 2012) kasa ubezpieczeniowa prześle nam w 2014 roku dodatkowy rachunek do zapłaty.

Urlop, zwolnienie lekarskie, dodatki wakacyjne?

Pseudo zatrudnienie oznacza w praktyce, iż pracownik nie nabywa prawa do płatnego urlopu, nie otrzyma premii końcoworocznej ani dodatku wakacyjnego.

Na wypadek choroby otrzyma z kasy ubezpieczeniowej dopiero po miesiącu niezdolności do pracy prawo do ryczałtowego wynagrodzenia.

Jak zakończyć współpracę?

Zakładając działalność gospodarczą należy brać pod uwagę fakt, iż skutki tej działalności sięgają daleko w przyszłość. Należy również pamiętać, iż zamknięcie działalności gospodarczej nie jest tak proste jak rozwiązanie umowy o pracę.

W sytuacji normalnego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę poza możliwością rozwiązania za porozumieniem stron, ustawa o zatrudnieniu przewiduje również możliwość jednostronnego wypowiedzenia umowy z zachowaniem okresu wypowiedzenia lub też bez zachowania okresu wypowiedzenia za wynagrodzeniem lub też z powodów dyscyplinarnych.

Rozwiązanie współpracy “na udziały” nie jest tak proste i z reguły wiąże się z wieloma trudnościami administracyjnymi i finansowymi dla pseudo udziałowców. Nieuczciwy pracodawca z reguły nie przekazał bowiem szczegółów dotyczących sposobu zatrudnienia. Nie wiemy również czy opłacał należne składki ubezpieczeniowe i podatki. Co z naszym zeznaniem podatkowym, które miało być złożone przez księgowego firmy i jak rozwiązać umowę?

Jeśli przekazana została jedynie własność udziałów w spółce a osoba pracuje na rzecz firmy jako tzw. współpracujący wspólnik, co do zasady dla rejestracji wspólnika koniecznym było wykazanie w kasie ubezpieczeniowej udziałów. Obecnie z reguły kasy ubezpieczeniowe nie chcą już ubezpieczać osób posiadających jeden udział, choć zdarzają się jeszcze takie sytuacje. Celem rejestracji księgowy lub prezes firmy zapewne przedłożył w kasie ubezpieczeniowej formularz zgłoszeniowy wraz z dowodem zakupu udziałów oraz wpisu sprzedaży udziałów w księdze udziałów.

Ponadto prawdopodobnie kasa ubezpieczeniowa wymagała oświadczenia prezesa spółki iż dana osoba rzeczywiście pracuje na rzecz przedsiębiorstwa.

Zamknięcie działalności

Celem zamknięcia prowadzenia działalności oraz ubezpieczenia koniecznym będzie przedłożenie adekwatnych dokumentów: tj. dowodu sprzedaży udziałów (umowy wraz z wpisem do rejestru udziałowców), poświadczenia ze strony prezesa o zakończeniu współpracy na rzecz spółki oraz formularza w którym oświadczymy, iż zamykamy prowadzenie działalności gospodarczej.

W praktyce oznacza to, iż bezbolesne odejście z takiej współpracy wiązać będzie się z koniecznością zawarcia ugody z prezesem. W praktyce oznaczać może to straty finansowe. Zanim jednak zgodzimy się na odejście z firmy wskazanym jest udanie się do właściwego urzędu skarbowego celem zasięgnięcia informacji odnośnie stanu potrąceń na rzecz podatku dochodowego oraz do kasy ubezpieczeniowej, aby sprawdzić wysokość opłaconych składek (jeśli firma sama zobowiązała się odprowadzać podatek i składki ubezpieczeniowe). Jeśli po kontroli w urzędzie skarbowym oraz kasie ubezpieczeniowej okaże się, że nieuczciwy pracodawca nie opłacał składek ani podatku, wówczas mamy podstawę do tego by żądać zapłaty niniejszych potrąceń przed zakończeniem współpracy.

Jednocześnie należy brać pod uwagę, iż podpisując ugodę z nieuczciwym pracodawcą oraz formularz, w którym oświadczamy, iż zamykamy prowadzenie działalności gospodarczej jednocześnie potwierdzamy, iż w rzeczywistości prowadziliśmy działalność gospodarczą w danym okresie.

Niwelacja fikcji prawnej

Jeśli współpraca na zasadzie zarządzającego wspólnika była jednak fikcją, a praca w rzeczywistości była czystym wykonaniem umowy o pracę należy zastanowić się nad możliwością niwelacji stworzonej przez nieuczciwego pracodawcę fikcji prawnej.

Możliwość taka istnieje w szczególności jeśli:

–           Pracownik nie jest poinformowany o rodzaju zatrudnienia (pracodawca obiecał umowę o pracę i podsunął dokument twierdząc, iż należy go podpisać do celów ubezpieczeniowych nie wyjaśniając, iż rejestruje działalność gospodarczą);

–           Pracownik pracuje na podstawie niskiej stawki godzinowej (z reguły 8-15 EUR za godzinę pracy) wyłącznie dla klientów pracodawcy;

–           Pracodawca ustala godziny pracy, terminy urlopów;

–           Przedstawia gotowe odpowiedzi wraz z tłumaczeniami na wypadek kontroli ze strony inspekcji, itp.;

Jeśli zatrudnienie posiada powyżej wskazane cechy wówczas warto złożyć w lokalnej inspekcji ds. nadzoru pracy doniesienie o naruszeniu przepisów. Celem złożenia skargi najlepiej jest udać się z tłumaczem lub osobą posługującą się językiem urzędowym lub angielskim do siedziby inspekcji w godzinach jej otwarcia lub też przygotować uprzednio pisemne oświadczenie wraz z konkretnym opisem warunków pracy oraz sposobu nadużycia (inspekcja odda oświadczenie do tłumaczenia i po kilku tygodniach prawdopodobnie rozpocznie czynności dochodzeniowe). Koniecznie należy podać również aktualny adres do korespondencji oraz dane kontaktowe oraz aktualizować je przy każdej zmianie adresu zamieszkania.

Adresy właściwych inspekcji dostępne są na stronie internetowej: http://www.socialsecurity.fgov.be/nl/over-de-fod/organogram/sociale-inspectie/contact/contact-sociale-inspectie.htm

Dla miasta Antwerpii oraz okolic siedziba inspekcji znajduje się pod wskazanym poniżej adresem:

Toezicht sociale wetten

Italiëlei 124-bus 63 (15ste piętro)

2000 ANTWERPEN

Czynna codziennie od 9u. do 12u. oraz od 13u.30 do 16

Tel.: 03/206.99.00

Fax.: 03/226.90.47

Złożenie skargi do Inspekcji skutkować będzie wszczęciem przez inspekcję postępowania wyjaśniającego (choć inspekcja może również zdecydować o umorzeniu postępowania jeśli skarga nie zawiera wystarczających przesłanek o istnieniu naruszenia przepisów. Z reguły im więcej osób poszkodowanych tym silniejszy ciężar dowodu. W takich sprawach bowiem z reguły podpisywane dokumenty przeczą historii poszkodowanego).

Jeśli inspekcja udowodni, iż zatrudnienie nie było prowadzeniem działalności gospodarczej, ale umową o pracę, wówczas skierowana zostanie prawdopodobnie sprawa do sądu karnego przeciwko nieuczciwemu pracodawcy.

Nieuczciwy pracodawca wówczas może zostać skazany przez sąd karny z tytułu naruszenia przepisów o zatrudnieniu. W ramach tego samego postępowania sądowego oszukany pracownik może dochodzić zapłaty zaległego wynagrodzenia (do 5-ciu lat wstecz) na podstawie stawek określonych w obowiązujących układach zbiorowych pracy.

Np. osoba pracująca na zasadzie pseudo wspólnika zarabiała 10 euro/h jako pracownik remonotowo-budowlany, tynkarz. Minimalna stawka godzinowa w sektorze obecnie wynosi 13,7090 euro/h. Pracownik będzie miał prawo do żądania zapłaty zaległego wynagrodzenia w wysokości 3,709 Euro za każdą przepracowaną przez niego godzinę w okresie ostatnich pięciu lat.

Ponadto kasa ubezpieczeniowa może zwrócić pracownikowi wpłacone składki ubezpieczeniowe. W sytuacji udowodnienia istnienia umowy o pracę za odprowadzanie składek odpowiedzialny jest bowiem pracodawca. Pracownik podlega wówczas innemu systemowi ubezpieczeniowemu i innej instytucji ubezpieczeń społecznych (RSZ). Po udowodnieniu istnienia umowy o pracę RSZ zwróci się do nieuczciwego pracodawcy o zapłatę składek, a kasa ubezpieczeniowa lub główny urząd ds. ubezpieczeń dla przedsiębiorców prywatnych (RSVZ) zwróci niesłusznie wpłacone składki w systemie ubezpieczeń dla prywatnych przedsiębiorców.

Przedstawione postępowanie różni się zatem w skutkach w stosunku do zakończenia prowadzenia działalności. Podpisując potwierdzenie zamknięcia prowadzonej działalności wybieramy krótszą drogę, przyznajemy jednak, iż prowadziliśmy działalność gospodarczą. Zgłaszając naruszenie przepisów w inspekcji niwelujemy fikcję prawną.